{"id":9151,"date":"2026-04-16T19:52:29","date_gmt":"2026-04-16T16:52:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mersinsanatedebiyat.com\/?p=9151"},"modified":"2026-11-12T20:05:28","modified_gmt":"2026-11-12T20:05:28","slug":"yuz-yil-once-mersin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/?p=9151","title":{"rendered":"Y\u00dcZ YIL \u00d6NCE MERS\u0130N"},"content":{"rendered":"<p>TURAN AL\u0130 \u00c7A\u011eLAR \u0130LE\u00a0 \u201cZALALI\u201d \u00dcZER\u0130NE S\u00d6YLE\u015e\u0130<\/p>\n<p><strong>Y\u00dcZ YIL \u00d6NCE MERS\u0130N <\/strong><\/p>\n<p>Y\u0131llar \u00f6nce tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m,\u00a0 Turan Ali \u00c7a\u011flar\u2019\u0131n kaleminden hayat bulmu\u015f \u2018Zalal\u0131\u2019 roman\u0131 \u00fczerine s\u00f6yle\u015fiyoruz. 2010 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitap 295 sayfa. Destans\u0131 bir dille yaz\u0131\u015fm\u0131\u015f toplumsal ger\u00e7ek\u00e7i t\u00fcrde, okuru Mersin\u2019in y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesine g\u00f6t\u00fcren d\u00f6nem roman\u0131. Ya\u015far Kemal\u2019in, Osman \u015eahin\u2019in destans\u0131 dili sinmi\u015f sat\u0131rlara. Roman kahraman\u0131m\u0131z, anas\u0131 Zeliha\u2019n\u0131n ad\u0131yla birlikte \u00e7a\u011fr\u0131lan Ali; yani Zalal\u0131\u2019d\u0131r.\u00a0 Sayfalar \u00a0boyunca yi\u011fit bir y\u00fcrekle, Antep civar\u0131nda, G\u00e2vur Da\u011flar\u0131\u2019ndan \u00c7ukurova\u2019ya, Mersin\u2019in, Erdemli\u2019nin, Silifke\u2019nin k\u00f6ylerinde, Mezitli K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019nden Narl\u0131kuyu\u2019ya kadar \u00a0dola\u015ft\u0131k.\u00a0 Sad\u0131k Beyi, kar\u0131s\u0131 Aybike Han\u0131m\u0131, (Sansar) Duran A\u011fa\u2019y\u0131, Ula\u015fl\u0131lar\u0131, Ku\u015fdemir Oyma\u011f\u0131n\u0131, Uzun Ahmet\u2019i, \u00c7eki\u00e7 S\u00fcl\u00fc\u2019y\u00fc, Elbiz E\u015fkiyas\u0131n\u0131, Mariya\u2019y\u0131 (Meryem\u2019i), Emi\u015fce\u2019yi, Seyit ve Musa\u2019y\u0131, Leon\u2019u, Siranu\u015f\u2019u, De\u011firmenci Vahan\u2019\u0131, Durhasan\u2019\u0131 vs pek \u00e7ok karakteri tan\u0131d\u0131k.Y\u00f6r\u00fcklerin ya\u015fam\u0131na,\u00a0 ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar\u0131n d\u00fcnyas\u0131na, eski zaman gezginlerinin izlerine tan\u0131k olduk. \u015eaman otac\u0131lar\u0131n, Alevi imlerinin, H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa ve M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011fa dair izler aras\u0131nda gezindik.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Say\u0131n Turan Ali \u00c7a\u011flar, sizi y\u0131llar \u00f6nce halk m\u00fczi\u011fi toplulu\u011funda tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131m. Y\u0131llar sonra \u2018Zalal\u0131\u2019 roman\u0131yla Mersinlilerin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131 hen\u00fcz atamad\u0131m. Roman\u0131 bir solukta okudum. Y\u00f6r\u00fcklerle Toroslar\u2019da k\u0131l \u00e7ad\u0131rlarda yatt\u0131m, ke\u00e7i g\u00fctt\u00fcm. Zalal\u0131 e\u015fkiyalarla vuru\u015furken beni ter bast\u0131. Tuzaklardan kurtulunca derin bir oh \u00e7ektim. Nerede do\u011fdunuz, ya\u015fam \u00f6yk\u00fcn\u00fcz\u00fc \u00f6\u011frenebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>S\u00f6yle\u015fi i\u00e7in \u00f6ncelikle te\u015fekk\u00fcr ederim. <em>\u00a0<\/em>1952 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131n\u0131n 14. g\u00fcn\u00fc Mersin\u2019in \u00c7a\u011flarca K\u00f6y\u00fcnde do\u011fdum. Ilkokulu k\u00f6y\u00fcmde bitirdim. K\u00f6y\u00fcm\u00fcn eski ad\u0131 Sunturas\u2019t\u0131r. 1960\u2019ta pek \u00e7ok yer ad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirildi\u011fi zaman, Sunturas ad\u0131 da \u201cErmenice\u2019dir\u201d denilerek de\u011fi\u015ftirildi. Oysa, Ermeniler bu topraklara gelmeden 900 y\u0131l \u00f6nce yazl\u0131k bir ba\u015fkentti oras\u0131. Ve ad\u0131 Santa Iras\u2019t\u0131.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Her neyse, ortaokulu Mersin, T.S.G. Lisesinde okudum. Yat\u0131l\u0131 \u00f6\u011fretmen okulu s\u0131nav\u0131n\u0131 kazan\u0131p Mersin \u0130lk\u00f6\u011fretmen Okulu\u2019na ba\u015flad\u0131m. 10 y\u0131l k\u00f6ylerde, 15 y\u0131l Mersin kentinde \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131m. 1994 y\u0131l\u0131nda emekli oldum. Y\u0131llard\u0131r Toros y\u00f6r\u00fcklerinin ve yayla k\u00f6ylerinin halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc derledim. \u201cMersin ve Tarsus Halkbilimi\u201d ve \u201cTarsuslu A\u015f\u0131k Mahrumi\u201d adlar\u0131nda iki kitap dosyas\u0131 haz\u0131rlad\u0131m. Dergilerde halk k\u00fclt\u00fcr\u00fc yaz\u0131lar\u0131m\u0131 okuyan \u00fcnl\u00fc yazar Osman \u015eahin, \u201cSende Ya\u015far Kemal dili var. Romana ve \u00f6yk\u00fcye y\u00f6nelmelisin,\u201d dedi. \u00c7ocuk edebiyat\u0131 yazar\u0131, dostum H\u00fcseyin G\u00fcney de s\u00f6yleyip duruyordu bunu. 2001 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00f6yk\u00fc ve romana ba\u015flad\u0131m. \u015eimdi, Zalal\u0131\u2019n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir roman, d\u00f6rt \u00f6yk\u00fc dosyam bas\u0131ma haz\u0131r durumda.<\/p>\n<p><strong>\u00a0Mert, yi\u011fit bir roman kahraman\u0131n\u0131 siz mi yaratt\u0131n\u0131z, ger\u00e7ekten b\u00f6yle biri ya\u015fam\u0131\u015f m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em>Her ikisi de var. Zalal\u0131\u2019n\u0131n yar\u0131s\u0131; sar\u0131 tabancas\u0131yla Ula\u015fl\u0131n\u0131n silahl\u0131lar\u0131n\u0131 y\u0131ld\u0131ran b\u00fcy\u00fck dedem Ke\u015fli H\u00fcseyin\u2019dir. Di\u011fer yar\u0131s\u0131, Toroslara ka\u00e7\u0131r\u0131lan bir a\u011fa kar\u0131s\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na kurtaran eski bir e\u015fk\u0131yad\u0131r. Gerisi kurgu tabii.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><strong>Feodal d\u00fczeni (Sad\u0131k Bey-Kas\u0131m Bey-Duran A\u011fa) geni\u015f bir \u015fekilde anlatm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Buna dair ayr\u0131nt\u0131lar, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ger\u00e7ekler mi? G\u00f6zlemleriniz mi?\u00a0 Yoksa okuduklar\u0131n\u0131z ve size anlat\u0131lanlar m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Ben a\u011fal\u0131k d\u00fczenini ya\u015famad\u0131m. \u00c7ocuklu\u011fumda pamuk toplamaya inerdik \u00c7ukurova\u2019ya. Oradaki a\u011falar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131ndan k\u0131smen bir kavram edindim. Ama as\u0131l bilgilerimi babamdan, \u00e7evremden toplad\u0131m.<\/p>\n<p><strong>Y\u00f6r\u00fcklerin ya\u015fam\u0131n\u0131 yak\u0131ndan tan\u0131yor olmal\u0131s\u0131n\u0131z? Onun i\u00e7in mi \u201cKoca Y\u00f6r\u00fck\u201d diyorlar size?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em>\u00d6yle s\u00f6yl\u00fcyor arkada\u015flar\u0131m. \u0130lk kez Prof. Dr. Ali Demir s\u00f6ylemi\u015fti bunu ve o yaym\u0131\u015ft\u0131 \u00e7evreye. Ara\u015ft\u0131rma yapacak \u00f6\u011frencilerini bana g\u00f6nderdi\u011finde ad\u0131m\u0131 s\u00f6ylemez, \u201cGidin, Koca Y\u00f6r\u00fck\u2019ten \u00f6\u011frenin,\u201d dermi\u015f. Ondan sonra s\u00fcrd\u00fc gitti.Y\u00f6r\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc bizzat ya\u015famad\u0131m. Anam\u0131n gen\u00e7 k\u0131zl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde b\u0131rakm\u0131\u015f bizim soy. Ne var ki y\u00f6r\u00fck obalar\u0131n\u0131n aras\u0131nda \u00e7ok bulundum.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><strong>\u2018Emi\u015fce\u2019 de \u015faman bir otac\u0131 izler vard\u0131? \u2018Sa\u011f elini y\u00fcre\u011finin \u00fczerine koyarak selamlamak\u2019 gibi Alevi gelene\u011fi, \u00fczerinde durdu\u011funuz imlerden baz\u0131lar\u0131.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Elifce\u2019de var. Uzun Ahmet\u2019in kar\u0131s\u0131 Zarife zaten \u015faman soyundan gelme. \u00d6rne\u011fin onun Zalal\u0131\u2019ya nazarl\u0131k veri\u015fi tam bir Orta Asya miti. Selamla\u015fmak da Orta Asya k\u00f6kenli. Hunlar\u0131, G\u00f6kt\u00fcrkleri bilmem ama O\u011fuzlar\u0131n b\u00f6yle selamla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 yazar tarihler. Daha sonra ortodoks islam bu selamla\u015fmay\u0131 yad\u0131rgar, unutturur. Fakat Alevi T\u00fcrkmenler aras\u0131nda s\u00fcrerek gelir.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><strong>\u2018A\u011fz\u0131n\u0131 yele versen kendi \u00fcfleyen kaval\u2019 \u00e7ald\u0131rd\u0131n\u0131z. Y\u00f6r\u00fck k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde m\u00fczi\u011fin yeri nedir?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Y\u00f6r\u00fck k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde m\u00fczi\u011fin yeri kaval kadard\u0131r. Ba\u015fka \u00e7alg\u0131 bilmez y\u00f6r\u00fck. Ama kaval\u0131 da konu\u015fturur hani. Ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n aras\u0131ndan \u00e7ekti de \u00e7almaya ba\u015flad\u0131 m\u0131, da\u011fa ta\u015fa dinletir. Kaval en sert a\u011fa\u00e7tan yap\u0131l\u0131r. Eskiden matkap makinesi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6zel kaval burgular\u0131yla delinirdi ustalar\u0131nca. Iyi bir kaval i\u00e7in bir \u00e7ebi\u00e7 ya da teke vermek zorunda kalabilirdi y\u00f6r\u00fck.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><strong>E\u015fkiyalar\u0131n sakland\u0131\u011f\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler, kalle\u015flikleri, soysuzluklar\u0131 \u00fczerinde dururken Ku\u015ftemirli oymak reisinin k\u0131z\u0131 Aybike Hatun\u2019un yi\u011fitli\u011fi \u00fczerinde duruyorsunuz. Meryem\u2026Roman\u0131n\u0131z Anadolu kad\u0131n\u0131n\u0131 y\u00fccelten bir roman\u00a0 sanki.<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Anadolu\u2019nun arkaik k\u00fclt\u00fcrlerinde olsun, Orta Asya k\u00f6kenli k\u00fclt\u00fcrlerde olsun, kad\u0131nlar \u00f6nemlidir. Erke\u011fiyle omuz omuza, s\u0131rt s\u0131rtad\u0131r her zaman. Fakat Arap ve Bizans inan\u00e7lar\u0131 kad\u0131n haklar\u0131n\u0131 daraltm\u0131\u015f, \u00f6nemlerini g\u00f6rmezden gelmi\u015ftir ne yaz\u0131k ki.<\/p>\n<p><strong>Tabanca, t\u00fcfek ve di\u011fer silahlar, mavzer, martin, sar\u0131 \u015feytan, \u00e7akmakl\u0131 t\u00fcfekler, gez-g\u00f6z-arpac\u0131k, at\u0131\u015f talimi, \u00a0yol kesmek, hara\u00e7 almak, \u00f6\u015f\u00fcrc\u00fcl\u00fck..kadim k\u00fclt\u00fcr\u00fcn romana yans\u0131mas\u0131 m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0 \u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Bunlar ya\u015fam\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Halk\u0131n soyulmas\u0131 binlerce y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelmektedir. \u00d6\u015f\u00fcrle, ayaniye ile bilmem ne ile derebeyleri soyar. O doyunca devlet soyar. Ama devlet bir t\u00fcrl\u00fc doymaz. Biliyor musunuz; Avrupal\u0131lar\u0131n \u2018Muhte\u015fem S\u00fcleyman\u2019 dedikleri, ihti\u015fam\u0131n\u0131 anlata anlata bitiremedi\u011fimiz Kanuni d\u00f6neminde tam 13 isyan ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r Anadolu. 520 milyon ak\u00e7elik y\u0131ll\u0131k verginin tam 400 milyonu sarayda yenilip i\u00e7iliyorken Anadolu k\u00f6yl\u00fcs\u00fc ekmek bulam\u0131yordu. Bu isyanlar\u0131 Rum, T\u00fcrk, Ermeni, Y\u00f6r\u00fck t\u00fcm halklar birlikte \u00e7\u0131kar\u0131yor, devletten anlay\u0131\u015f istiyor, sonra da kanl\u0131 bir bi\u00e7imde bast\u0131r\u0131l\u0131yordu. \u00a0Devletin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 da\u011f aralar\u0131nda, ta\u015fralarda e\u015fk\u0131ya k\u0131y\u0131m\u0131 oluyordu. Y\u00fczde 99\u2019u zalim olan bu \u015fakilere kar\u015f\u0131 k\u00f6yl\u00fc korumas\u0131zd\u0131. Anadolu\u2019nun halk tarihi bunlar\u0131n a\u011f\u0131tlar\u0131, \u015fiirleriyle doludur okuyana. Romandaki silahlara gelince, iyi bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr o bilgiler. Yanl\u0131\u015f bir \u015fey yazmamak i\u00e7in \u0130stanbul\u2019daki Harp Tarihi M\u00fczesinden bilgiler edindim.<\/p>\n<p><strong>Roman: \u00e7e\u015fitli objelere, bitkilere, yerel k\u00fclt\u00fcre ait T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zc\u00fcklerle dolu. Bu s\u00f6zc\u00fckleri \u00f6zel olarak biriktirdiniz mi, yoksa zaten sizde ya\u015fayan s\u00f6zc\u00fckler mi bunlar?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0 \u00a0<\/em>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m ortamdaki objelerdi onlar. Anam \u015faman bir kad\u0131nd\u0131, pek \u00e7ok do\u011fa bilgimi ondan \u00f6\u011frenmi\u015ftim. S\u00f6zgelimi; bir \u00e7ay\u0131r mantar\u0131n\u0131n yenilip yenilmeyece\u011fini on metreden tan\u0131r\u0131m. Bir Amerikan yerlisi kadar olmasa da, otlar\u0131n, \u00e7i\u00e7eklerin dilinden anlar\u0131m. S\u00f6zgelimi, roman\u0131n bir yerinde alt\u0131 tane diken ad\u0131 sayd\u0131m. \u00c7ocuklu\u011fumda hepsinin ac\u0131s\u0131n\u0131 duydum ayaklar\u0131mda da onun i\u00e7in iyi bilirim onlar\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u2018Cere\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, Roma k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki Jar; kavanoz-testi gibi bir toprak kab\u0131n ad\u0131. Bunu hem \u00f6rdek (sa\u011f\u0131t\u0131mda kullan\u0131lan, hastalar\u0131n i\u015fedikleri kap) hem de i\u00e7ine bal konulan kavanoz anlam\u0131nda kullanm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z.<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>Cere s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn etimolojisini ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, bulamam\u0131\u015ft\u0131m. Sayenizde \u00f6\u011frenmi\u015f oldum. \u00c7ocuklu\u011fumda \u00e7ok kullan\u0131l\u0131rd\u0131 cere. Bir litrelikten yirmi litreli\u011fe kadar boy boy cere kullan\u0131rd\u0131 k\u00f6yl\u00fcler. Killi toprak i\u015flenip f\u0131r\u0131nlan\u0131r, s\u0131rl\u0131 boya ile boyan\u0131p sat\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130\u00e7ine; tereya\u011f\u0131, peynir, pekmez, nohut.. akl\u0131n\u0131za ne gelirse konulurdu. Nemden, b\u00f6cekten korurdu i\u00e7indekini. Ne var ki k\u0131r\u0131lgan oldu\u011fundan, g\u00f6rece a\u011f\u0131r oldu\u011fundan y\u00f6r\u00fcklere uygun gelmezdi o kaplar. \u00d6rdek olarak kulland\u0131rmam ise; onun gibi a\u011fz\u0131 geni\u015f, o an i\u00e7in daha kullan\u0131\u015fl\u0131 ba\u015fka bir kap d\u00fc\u015f\u00fcnememdendir.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Yaral\u0131lar\u0131n ge\u00e7mi\u015fte nas\u0131l sa\u011f\u0131t\u0131ld\u0131klar\u0131na ili\u015fkin etrafl\u0131ca bilgi var, bunlar\u0131 nereden edindiniz?<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Daha \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fim gibi anam otac\u0131yd\u0131. Hastal\u0131klar\u0131 iyile\u015ftiren ki\u015filere bizde\u00a0 otac\u0131 denmez, \u201cOcak\u201d denir. Ocak inanc\u0131 \u015famanist bir k\u00fcltt\u00fcr. G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131nda \u201c\u00dclken \u00dcy\u201d diye ge\u00e7er. Yani, Kutsal Ev. Bu inan\u00e7, kat\u0131 s\u00fcnnili\u011fe kar\u015f\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r kendini korumu\u015f da\u011f k\u00f6ylerinde. \u0130\u015fte, anam da onu y\u00fcr\u00fctenlerden biriydi. Yaras\u0131 olan da, saras\u0131 olan da ona gelirdi. \u00d6zellikle Alevi T\u00fcrkmenler daha \u00e7ok de\u011fer verirdi anama. \u201cAllah\u2019tan daha iyi bilir hastal\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ablam\u0131z,\u201d derlerdi. Anam\u0131n sa\u011falt\u0131m\u0131n\u0131n t\u0131bbi de\u011feri yoktu. Birka\u00e7 \u201c\u00fcr\u00fcs\u00fcm\u201d yapar g\u00f6nderirdi. Bizim kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131m\u0131za da kulak verirdi. Ne var ki, kap\u0131ya gelen hastay\u0131 g\u00fccendirmek istemez, \u00fcr\u00fcs\u00fcms\u00fcz g\u00f6ndermezdi. En \u00f6nemli \u00fcr\u00fcs\u00fcm\u00fc, bizim (ocak sofram\u0131zdan) bir par\u00e7a ekmek yedirmekti.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><strong>Eski \u00fcretim bi\u00e7imleri \u00fczerinde de etrafl\u0131ca durmu\u015fsunuz, bu halen ya\u015f\u0131yor mu k\u00f6ylerde?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em>Kalmad\u0131. Makineli tar\u0131m ve elektri\u011fin kullan\u0131m\u0131 eski \u00fcretim bi\u00e7imlerini t\u00fcmden de\u011fi\u015ftirdi. \u201cKa\u00e7ak G\u00fcre\u015f\u201d adl\u0131 roman\u0131mda o \u00fcretim bi\u00e7imlerini ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlatt\u0131m.<em>\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Yeme i\u00e7me k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00e7ok geni\u015f\u00e7e yer alm\u0131\u015f romanda; s\u0131kmalar, helvalar, k\u00fclbast\u0131lar, arak, \u015farap, yay\u0131lan ayranlar, Sad\u0131k Bey\u2019 ile yenen yemek, \u00fct\u00fclen dar\u0131lar, hedik, kavurga, kavurma,\u00a0 akl\u0131mda kalanlardan baz\u0131lar\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu k\u00fclt\u00fcr s\u00fcr\u00fcyor de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>S\u00fcr\u00fcyor do\u011fall\u0131kla. Sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu yiyecekler kolay ta\u015f\u0131nabilen, tez bozulmayan \u00e7oban yiyecekleri. O \u00fcretim ili\u015fkisinin bir gere\u011fi yani. Ge\u00e7en yaz, gen\u00e7 bir kar\u0131-koca doktor geldi k\u00f6ydeki evime. \u201cTan\u0131mak istedik Zalal\u0131\u2019n\u0131n yazar\u0131n\u0131,\u201d dediler. Tahin helvas\u0131 getirmi\u015fler. \u201cRomanda o kadar \u00e7ok anlatm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z ki, \u00e7ok sevdi\u011finizi zannettik,\u201d diyerek \u00f6n\u00fcme koymu\u015flard\u0131. Beslenme k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n pay\u0131 \u00e7ok fazla. \u201cKursak kavurgas\u0131n\u0131 arar\u201d diye bo\u015fa s\u00f6ylememi\u015f atalar. Ge\u00e7en yaz \u00a0D\u00fcmbelek D\u00fcz\u00fc\u2019ndeki y\u00f6r\u00fcklere gittim. Ye\u015file hasret kalm\u0131\u015flard\u0131r diyerek arabay\u0131 sebze, meyveyle doldurmu\u015ftum. Vard\u0131\u011f\u0131m \u00e7ad\u0131rda s\u0131kma yap\u0131l\u0131yordu o an. Meyve kasalar\u0131n\u0131 indirip \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. \u00c7ocuklar\u0131n hi\u00e7biri meyvelerin y\u00fcz\u00fcne bakmad\u0131. S\u0131kmalardan birer tane alabilen oyun yerine ko\u015ftu. Oysa, \u201cBir saate kalmadan biter bu meyveler\u201d demi\u015ftim i\u00e7imden.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130ttihat ve Terakki\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f i\u015fler, Enver Pa\u015fa, Sar\u0131kam\u0131\u015f gibi tarihi konulara, T\u00fcrkler ve Ermeniler ars\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flara de\u011finmi\u015fsiniz. Konuyu enine boyuna ara\u015ft\u0131rd\u0131n\u0131z m\u0131?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>Sosyal Bilgiler \u00f6\u011fretmenli\u011fi diplomam var. Bir akademisyen tarih\u00e7i de\u011filsem de, Sar\u0131kam\u0131\u015f dram\u0131n\u0131 bilecek kadar tarih bilgim var. T\u00fcrk \u2013 Ermeni ili\u015fkilerine gelince, Mersin ili d\u0131\u015f\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapmad\u0131m. Ama; Tarsus-\u00c7aml\u0131yayla-Mersin k\u00f6ylerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc tarad\u0131m. Adana\u2019daki gibi kanl\u0131 olaylar ya\u015fanmam\u0131\u015f Mersin ilinde. Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 iki halk\u0131n ili\u015fkisini o kurgu \u00fczerine oturttum roman\u0131mda.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u2018Bartiz\u2019 \u015fimdiki Bah\u00e7e\u2019 mi?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em>\u201cBartiz\u201d, (Bah\u00e7elik) anlam\u0131ndad\u0131r Ermenicede. Ama bildi\u011fimiz (Bah\u00e7e) de\u011fildir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Eski seyahatleri, hanlar\u0131, terleyen atlar\u0131, posta arabalar\u0131n\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i bi\u00e7imde anlatm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, bu bilgileriniz nereden geliyor?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>Y\u00fczy\u0131l \u00f6nceki \u015fehirleraras\u0131 yolculuk arabalar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131m. \u015einasi Develi gibi kent tarihimizi en iyi bilen ki\u015filere sordum. Silifke\u2019deki ya\u015fl\u0131lardan ald\u0131m bilgilerin \u00e7o\u011funu. Atlara gelince; terlemesi, ko\u015fumu, bak\u0131m\u0131 gibi bilgileri kendim bilirim. \u00c7ocuklu\u011fumuzda at\u0131m\u0131z vard\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bir de a\u015fktan s\u00f6z edelim;\u00a0 \u2018G\u00f6zleri birbirine kenetlendi, Zalal\u0131, Meryem\u2019in ellerini bir s\u00fcre tuttuktan sonra b\u0131rakt\u0131\u2026\u2019 Zalal\u0131\u2019n\u0131n Meryem\u2019e olan a\u015fk\u0131 kat\u0131ks\u0131z.\u00a0 Bu biraz da Meryem\u2019den kaynaklanm\u0131yor mu?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>Elbette Meryem\u2019den kaynaklan\u0131yor. A\u015fk iki yanl\u0131 olursa etkili olur zaten. Tek yanl\u0131 olursa; sonunda ya kan \u00e7\u0131kar, ya da ki\u015fili\u011fini yitirir seven a\u015f\u0131k.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Mersin\u2019de edebiyat\u0131n yerini, ulusal edebiyat bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemini nas\u0131l de\u011ferlendirirsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Mersin\u2019de \u00fcnl\u00fc \u015fairler, \u00fcnl\u00fc \u00f6yk\u00fcc\u00fcler var. Bunlar, Mersin\u2019i ulusal edebiyat\u0131n neresine kadar ta\u015f\u0131r bilemem. Fakat d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck kentten hemen sonra gelebilece\u011fi, 80 ilin ba\u015flar\u0131nda olaca\u011f\u0131 inanc\u0131nday\u0131m.<\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p><strong>Sizce Mersin\u2019de k\u00fclt\u00fcr sanat everensel d\u00fczeyi yakalayabilir mi?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>Tabii ki yakalar. Operas\u0131yla, sergi salonlar\u0131yla, k\u00fclt\u00fcr kul\u00fcpleriyle etkin bir kent Mersin. Bunda k\u0131y\u0131 kenti olmas\u0131n\u0131n, d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcrlerine kapal\u0131 olmamas\u0131n\u0131n pay\u0131 b\u00fcy\u00fck.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye \u00f6nem verir misiniz? E\u011fitim insan\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirir?<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye \u00f6nem verilmez mi? B\u00fct\u00fcn yarat\u0131lar \u00f6zg\u00fcr beyinlerden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitimin insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirece\u011fi ise g\u00f6recelidir. Ezbere dayal\u0131 mollal\u0131k e\u011fitimi ki\u015fiyi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftermez. Ak\u0131lc\u0131, ampirik e\u011fitimler \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>On y\u0131l \u00f6nce Mersin nas\u0131l bir yerdi, bug\u00fcn nas\u0131l, sizce on y\u0131l sonra nas\u0131l bir \u015fehir olur?<\/strong><\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/em><\/p>\n<p>Mersin\u2019in 1960 y\u0131l\u0131 ve sonras\u0131na tan\u0131\u011f\u0131m. 23 Evler semtinden T. S. G\u00fcr Lisesi\u2019ne dek portakal bah\u00e7eleri aras\u0131ndan gider gelirdik ortaokula. \u015eimdiki gibi ard\u0131ndakilerin havas\u0131n\u0131 kesen y\u00fcksek apartmanlar yoktu. Do\u011fudan da, k\u00f6ylerden de g\u00f6\u00e7 almam\u0131\u015ft\u0131 bu denli. Kap\u0131lar anahtar bilmezdi. \u201cEski bayramlar\u0131n hali bir ba\u015fkayd\u0131\u201d s\u0131zlanmas\u0131na benzemesin ama Mersin\u2019in bug\u00fcnk\u00fc durumu, kapitalist ekonominin getirdi\u011fi ucube bir sonu\u00e7. \u00dcretilmeyen, t\u00fcketilen bir kent. Sanayile\u015fmenin unutuldu\u011fu, k\u0131rsal kesimin kustu\u011fu n\u00fcfusu bar\u0131nd\u0131rmaya \u00e7abalayan bir kent. D\u00fcn \u015f\u00f6yle-b\u00f6yleydi. Bug\u00fcn k\u00f6t\u00fc, yar\u0131n daha k\u00f6t\u00fc olacak ne yaz\u0131k ki. Lojistik merkez olaca\u011f\u0131, Seyhan- Kazanl\u0131 Turizm Projesi, 2013 Akdeniz Oyunlar\u0131 gibi olumlu geli\u015fmeler 800 binlik kent halk\u0131n\u0131n y\u00fczde ka\u00e7\u0131na ekmek kap\u0131s\u0131 olacakt\u0131r ki?<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Son soruyu siz sorsan\u0131z;<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong>Silah\u0131 ben size \u00e7eviriyorum \u015fimdi. Do\u011frusu, bu denli yetkin sorular soran bir edebiyatseverin, \u015fimdiye kadar ni\u00e7in bir \u00f6yk\u00fc ya da roman kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyorum.<\/p>\n<p>Erkan \u00d6zayd\u0131n<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TURAN AL\u0130 \u00c7A\u011eLAR \u0130LE\u00a0 \u201cZALALI\u201d \u00dcZER\u0130NE S\u00d6YLE\u015e\u0130 Y\u00dcZ YIL \u00d6NCE MERS\u0130N Y\u0131llar \u00f6nce tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m,\u00a0 Turan Ali \u00c7a\u011flar\u2019\u0131n kaleminden hayat bulmu\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-9151","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-makale"],"spectra_blocks_featured_image_url":null,"spectra_blocks_author_info":{"display_name":"admin","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/17855654faa7a4e8e87700d4da0c91f48a6fd9448960b451564d1c1f132196dc?s=96&d=mm&r=g","author_link":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/?author=1","description":""},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9151"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9151\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11150,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9151\/revisions\/11150"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mersinsanatedebiyat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}